De lerarenopleiding: een departement met een rijke geschiedenis

uitnodiging 150 jaar KHBO lerarenopleiding

In 2009 bestond het departement Lerarenopleiding van de Katholieke Hogeschool Brugge-Oostende (KHBO), of de vroegere Normaalschool van Saint-André, 150 jaar.

Uit die oorspronkelijke stichting ontstonden later ook de Sint-Andreasscholen in Brugge (Garenmarkt) en in Sint-Kruis. Op vrijdag 20 november 2009 om 15.30 uur vond er een academische feestzitting plaats in de KHBO Campus Brugge. Daarop stelde docent Steven Debaere ‘de kroniek Afscheid van de Garenmarkt. Een terugblik op anderhalve eeuw leraren opleiden van Sint-Andreasnormaalschool tot KHBO (1859-2009)’ voor.(*)

Wat oorspronkelijk begon als een onderwijsproject voor en door vrouwelijke religieuzen en met een ‘Franse’ slag, is vandaag een open onderwijsproject op het ritme van de polsslag van het Vlaamse onderwijsgebeuren. Ook het Eekhoutcentrum, Vlaanderens grootste nascholingscentrum voor het onderwijs en nu gevestigd op de campus van de K.U.Leuven in Kortrijk, ontstond uit de lerarenopleiding van Sint-Andreas.

Het begin van Sint-Andreas (“de Garenmarkt”): een normaalschool voor religieuzen

In 1859-1860 werd in Brugge - op vraag van Mgr. Malou - een lagere normaalschool opgericht door de Dames de Saint-André de Tournai. Mgr. Malou gaf op 30 november 1859 – feest van Sint-Andreas – in een eucharistieviering zelf het startschot voor deze “lerarenopleiding”. De jonge onderwijsinstelling, die uitsluitend bedoeld was voor leerlingen-religieuzen, kreeg eerst een onderkomen in de Freren Fonteinstraat. In 1864 werd gestart met een Franstalig oefenschooltje voor de bourgeoisie.
In 1870 vestigde de school zich in hotel ‘t Serclaes aan de Sint-Jansplaats, waar zich nu Hemelsdaele bevindt. Toen werd er ook gestart met een Vlaamse oefenschool, waardoor de normaalschool door de Staat werd erkend en de leerlingen-religieuzen een officieel diploma konden behalen. Door de constante groei verwierf de congregatie in 1877 het pand en de gronden van de failliete Bank Dujardin aan de Garenmarkt, alsook een aanpalende woning. Daar kreeg de school na verbouwingen in 1879 een nieuw onderkomen.
In datzelfde jaar werd echter ook de ongelukswet op het onderwijs van kracht. In de aangenomen (gesubsidieerde) scholen werd het godsdienstonderwijs afgeschaft. De normaalschool zag daarom af van verdere erkenning, waardoor men geen officiële diploma’s meer kon uitreiken en de school een leegloop kende. Maar na de afschaffing van die wet in 1885 kende de school een nieuwe groei. Daarom werd er over de Reie grond aangekocht van de gewezen Eekhoutabdij. De Reie werd overwelfd en er werd bijgebouwd.

De turnzaal van de Garenmarkt in 1897

Oorlogsjaren

In 1893 volgde de oprichting van een afdeling voor bewaarschoolonderwijzeressen en een jaar later van een bewaaroefenschool. In de daaropvolgende jaren werd er meermaals ver- en bijgebouwd maar de oorlogsjaren 1914-1918 waren rampzalig voor de school. In 1917 werden er Duitse militairen ingekwartierd. Tegen het einde van de oorlog waren er nog amper 30 studenten en waren de schoolgebouwen binnenin vernield.
Maar na de oorlog werd de school met volle moed heropgebouwd. In 1931 werd de Franstalige afdeling van de normaalschool stopgezet wegens te weinig inschrijvingen. In 1940 werden de schoolgebouwen dan opgeëist als militair hospitaal. De school kon echter na een aantal maanden opnieuw de deuren openen. In september 1941 startte de Middelbare Normaalschool met 20 studenten, en deze keer niet meer uitsluitend kloosterzusters. Vanaf 1953 werden ook in de kleuternormaalschool en een jaar later ook in de lagere normaalschool leken toegelaten, maar dan uitsluitend meisjes.
Intussen werden in 1951 de kleuter- en lagere school van het externaat samengevoegd met de Vlaamse oefenschool. De middelbare afdeling van het externaat werd een moderne humaniora die snel uitbreidde. In 1958 werd in Sint-Kruis ook het Sint-Andreaslyceum opgericht.

Schoolpact en groei

Na het schoolpact van 1958 nam het aantal studenten van de normaalschool voortdurend toe. Gedurende 115 jaar waren er religieuzen opgeleid tot kleuterleidster, onderwijzeres of regentes maar in 1975 werd de laatste zuster gediplomeerd. Na de lagere school in 1967 en de middelbare afdeling in 1973 werd de normaalschool in 1980 voor het eerst door een leek geleid. Vanaf 1985 werd het onderwijs trouwens nog uitsluitend verzorgd door leken. Twee jaar later trokken de religieuzen zich uiteindelijk terug uit de school.
In september 1994 nam het Sint-Andreasinstituut Normaalschool de afdeling regentaat plastische kunsten over van het Technisch Instituut H.-Familie in de Oude Zak. Deze laatste school was in 1900 gesticht als Ecole professionelle de la Sainte Famille door de zusters Maricolen. De opleiding zelf, intussen omgevormd tot plastische opvoeding, verhuisde in 1997 naar een aangepaste vleugel van het voormalige studentenhuis Elckerlyc in de Maagdenstraat.

KHBO campus Brugge, kant Xaverianenstraat

Sint-Andreas en Katholieke Hogeschool Brugge-Oostende

Vanaf het academiejaar 1995-1996 werd het Sint-Andreasinstituut Normaalschool als departement Lerarenopleiding opgenomen in de Katholieke Hogeschool Brugge-Oostende (KHBO). Het decreet van 13 juli 1994 betreffende de hogescholen in de Vlaamse Gemeenschap bepaalde immers dat bestaande onderwijsinstellingen zich moesten verenigen in grotere multidisciplinaire entiteiten. Vijf katholieke hogescholen uit Noord-West-Vlaanderen beslisten om zich te verenigen in de KHBO: het Hoger Technisch Instituut (Brugge), Hoger Technisch Instituut (Oostende), Katholieke Industriële Hogeschool West-Vlaanderen (Oostende en Kortrijk), Sint-Andreasinstituut Normaalschool (Brugge) en Sint-Jansinstituut voor Verpleegkunde (Brugge).
In 2008 verhuisde het Departement Lerarenopleiding van de Garenmarkt naar de nieuwe KHBO Campus Brugge op Sint-Michiels.

(*) Steven Debaere (2009). Afscheid van de Garenmarkt. Een terugblik op anderhalve eeuw leraren opleiden van Sint-Andreasnormaalschool tot KHBO (1859-2009). (2 vols). Brugge: KHBO departement Lerarenopleiding.

Het goed gedocumenteerde dubbelboek met foto’s (hardcover met leeslint) kan worden besteld via ler.info@khbo.be of via KHBO departement Lerarenopleiding, Xaverianenstraat 10, 8200 Brugge.
Het kost 30 EUR plus port.